Leren op school: leuk of flow?

Mijn zoon Douwe zit in de eerste klas van het VWO-tweetalig onderwijs. Zijn inzet en zijn prestaties zijn uitstekend. Tot zover het goede nieuws. Waar ik echter zwaar teleurgesteld van raak, zijn de 'opgeleukte' opdrachten. Een stamboom voor het vak Frans? Oké, maar waarom moeten er foto's van de familieleden bij gezocht worden? De geschiedenis van Hellevoetsluis bij Geology? Daar zal wel een reden achter zitten, maar waarom terug tot in de prehistorie? En wat kan internet je helpen bij deze opdracht??

Als ik zie welke tijd Douwe moet steken in het achterhalen van foto's uit ons eigen archief of door naar niet-bestaande documenten op internet te zoeken, dan word ik niet alleen verdrietig, maar ook boos. Wat hij allemaal wel niet in dezelfde tijd had kunnen leren aan basiskennis die nu op de universiteiten nog aangeboden moet worden...

Het verhaal achter de huidige serie in Intermediair, waarin redacteuren terug gaan naar de scholen van hun verleden, is ronduit schokkend. Universiteiten zouden in mijn beleving centra voor de nieuwsgierige mens moeten zijn, die studenten op basis van de aanwezige kennis tot nieuwe inzichten moeten brengen. Geen schoolse instituten waar met behulp van aanwezigheidsplicht en massale hoorcolleges hersteld wordt wat op de middelbare school is fout gegaan. En waarom gaat het fout? Het is volgens mij het begrip leuk dat op middelbare scholen verkeerd wordt ingevuld.

Iedereen is het erover eens dat humor, het thema van deze maand van de filosofie, ongrijpbaar en subtiel is. Laat twee mensen dezelfde grap vertellen en bij de een is hij grappig en bij de ander niet. Leuk is ook zo'n ongrijpbaar fenomeen. Welke dingen zijn leuk? Voor wie kan tekenen, is een teken-opdracht leuk. Wie van muziek houdt, is blij met een muzikale uitdaging. Wie van wiskunde houdt, is blij met een wiskundige puzzel.Dus opnieuw de vraag: wat is leuk? Leuk is, als ik zo de opdrachten bekijk die Douwe krijgt, iets dat aansluit op de belevingswereld van de scholieren. Maar waar wordt wat leuk is, verzonnen? Precies, niet door de individuele scholieren, maar ergens in hoge torens.

Al sinds ik Douwe voorlees, en dat is nu zo'n 12 jaar, fulmineer ik heftig tegen de verantwoorde leesboekjes van de educatieve uitgeverijen. Van Richard Scary tot de AVI-leesboekjes: wat een volstrekte belediging van de intelligentie en de fantasie van een kind. Ik weet dat anderen daar anders over denken, al heb ik dat nooit begrepen. Mijn punt is dat leuke, interessante dingen (meestal) niet bedacht worden door groepen die in een bureaucratische omgeving hun werk moeten doen. Leuk als criterium voor onderwijs is mijns inziens dramatisch! Leuk is een ingrediënt dat individuele docenten kunnen toevoegen aan het onderwijsmateriaal.

Flow in het leerprogramma

Om leerlingen te interesseren voor de lessen, moet je mijns inziens niet op zoek gaan naar een directe aansluiting op hun belevingswereld (lees hierover bijvoorbeeld ook Thomas Ziehe - scan van artikel in de NRC), maar hen uitdagen met materiaal dat de flow stimuleert. Flow is een concept dat door Mihaly Csikszentmihalyi geïdentificeerd is. Flow is de mentale staat van je geest dat je krijgt als je helemaal opgaat in een taak. Mihaly Csikszentmihalyi en vele anderen hebben jarenlang onderzoek gedaan naar de flow en keer op keer is gebleken dat uitdagingen tot flow leiden als ze aan de bovenkant van je kunnen zitten. In een onderzoek naar de vraag waarom programmeurs aan open source projecten werken, bleek dit gevoel van flow de belangrijkste beloning was. Dat ze in staat waren precies die taken op te pakken die ze het gevoel van tijd deden vergeten en waarbij ze volledig opgingen in de activiteit zelf.

Als ik kijk naar Douwe (en nog denk aan mijn eigen goede momenten op school), dan zijn het de docenten en vooral de medescholieren die leuk of niet leuk zijn. De leerstof is pas leuk als ze uitdaagt. Wat je kunt leren van iets - dat is leuk. Niet dat je er foto's bij kunt plakken! Afhankelijk van je eigen mogelijkheden en talenten, vind je de ene opdracht leuker dan de ander. Niet omdat iemand bedacht heeft wat leuk is. Dus alsjeblieft: laat de stamboom zonder foto's zijn. Maar zorg dat de stamboom naadloos aansluit op de reeds aanwezige kennis, zodat je de bevrediging vindt dat je de opdracht kunt uitvoeren en dat je er ook nog iets van hebt geleerd. Dat zijn de waardevolle momenten in iemands leven. Laat de docenten maar leuk zijn - dat kunnen ze veel beter dan de opdrachten zelf!