Een goede recensie draait niet om een mening of een oordeel, maar probeert betekenis te geven aan het boek dat de recensent gelezen heeft. Op deze wijze verdiept de recensie de mogelijkheden aan interpretaties van anderen. Zoals voor politiek geldt het ook voor de recensie: de kunst is het niet een mening te hebben, maar om een afgewogen mening te hebben waarin oordelen en interpretaties van anderen zijn meegewogen op een wijze die het eigen oordeel een rijkheid geeft, voorbij de waarde-oordelen van mooi en lelijk, goed en slecht. De kunst is het een recensie te schrijven die de lezer voldoende prikkelt om zelf in gesprek te gaan met het boek. Wanneer, zoals bijvoorbeeld in het geval van Leven & Lot van Vasili Grossman, mijn bewondering torenhoog is, is een recensie eenvoudig. Ik begrijp wat het boek voor mij betekenis geeft. In het geval van De Pianostemmer van Pascal Mercier ben ik er niet uit.
Ik begon met hooggestemde verwachtingen aan dit werk van de schrijver die eerder met Nachttrein naar Lissabon een prachtig werk geschreven heeft. Het verhaal had bij voorbaat al een dosis bonuspunten - ergens in de la van mijn literaire ambities ligt nog een stapel pagina's over een pianist, waarin alles wat met pianospel, muziek en stilte een plek moet krijgen, dus ja, de pianostemmer als beroep kan me bekoren. En dan gaat het boek van Mercier ook nog eens over een gemankeerde pianostemmer die een opera wil uitbrengen, of eigenlijk, zo blijkt al snel, vooral wil genieten van het succes van de opvoering. Een verlangen met dramatische consequenties.
Aan dit thema voegt Mercier nog een tweede thema toe: dat van de incestueuze liefde van de tweeling Patrice en Patricia, die uiteindelijk voor elkaar vluchten, de een naar Chili, de ander naar Parijs. De roman bestaat uit de schriften die broer en zus aan elkaar volschrijven om elkaar eindelijk ongecensureerd de eigen, individuele, waarheid te kunnen vertellen, hetgeen wellicht een andere is dan de waarheid die ze van begin af aan als bondgenootschap samen componeerden, zoals tweelingen dat kunnen doen.
Twee thema's, één verhaal?
De Pianostemmer leest lekker weg - iedere avond een half uur voor het slapen gaan was geen probleem, waar andere boeken soms een dusdanig beroep doen op mijn hersenen dat ik na een kwartier het boek al wegleg. Lekker weg lezen is echter noch een plus- noch een minpunt voor een boek - hooguit bepaalt dit het tempo van lezen en de momenten waarop ik het ter hand neem. Belangrijker vind ik of een roman het gemakzuchtige overstijgt, of de schrijver niet gevallen is voor de sentimentaliteit van een inval, de tranen van medeleven weet te doseren of zelfs kan droogleggen om ons verder te laten kijken.
In het geval van de Pianostemmer is met name het verhaal van de pianostemmer, de plot en stuwende motor achter de roman, te 'gemakkelijk', te bedacht - een wees die bij zijn pleegouders met de schoonheid van opera en succes in aanraking komt om vervolgens die twee onlosmakelijk met elkaar te verbinden, een vrouw die eigenlijk het ballet in had gewild, maar door pijn en morfine afglijdt naar een trieste staat van moederschap en ook als echtgenote nauwelijks geestelijk aanwezig is, en dominant op de achtergrond een beroemde operazanger die als tragisch zwaartepunt het leven van het echtpaar in zich opzuigt.
Dit verhaal neemt zeker de helft van de pagina's voor zijn rekening, en dat zijn er teveel. Het lijkt dat Mercier het niet aandurfde een pure liefdesgeschiedenis zonder de stuwende motor van een plot op papier te zetten, en dat is jammer. Want juist de gevoelens van Patrice en Patricia voor elkaar, en de moeite die met name Patricia doet zich van Patrice te bevrijden, tillen het verhaal ver boven de middelmaat uit - daar zie ik de brille terug van Nachttrein naar Lissabon. Dat is echter te weinig om van De Pianostemmer een geslaagde roman te maken. Het verhaal zit helaas net iets te vaak de emoties in de weg. Hetgeen mijn gevoel van tweeslachtigheid waarschijnlijk verklaart.
Via RSS
schoondorp